Wytwarzanie siły związane z jakąkolwiek aktywnością fizyczną wiąże się nie tylko z pracą układu mięśniowego, lecz również z pracą układu nerwowego. Siła powiązana jest także z odpowiednim zakresem ruchu, za który odpowiada stabilność stawów oraz giętkość. Czymże jest owa "giętkość"?

Giętkość odnosi się do zakresu ruchu w danym stawie, ruchu , który wykonany jest z pewną swobodą. Nasza giętkość wyznaczana jest przez szereg czynników takich jak:

- strukturalne ograniczenia danego stawu,
- mechaniczne właściwości danego mięśnia i tkanek miękkich stawów,
- przebieg procesów neuromięśniowych, które kontrolują napięcie i długość mięśnia,
- poziom niefunkcjonalnego napięcia mięśniowego w danym mięśniu lub innych mięśniach i tkankach miękkich,
- próg bólu, jaki posiada dana osoba, gdy dochodzi do końca danego zakresu ruchu.
Innymi słowy, długość więzadeł, ścięgien oraz mięśni, jak również miejsca ich przyczepów wpływają na zakres ruchu w danym stawie. Jednak powyższe aspekty omówione zostaną nieco później.

Rozróżniamy trzy rodzaje giętkości: dynamiczną, czynną i bierną. Giętkość dynamiczna, zwana też kinetyczną, jest zdolnością do wykonywania dynamicznych ruchów mięśni w celu osiągnięcia maksymalnego zakresu ruchu w stawie danej kończyny. Giętkość czynna, zwana też statyczno-aktywną, dotyczy maksymalnego zakresu ruchu, który uzyskujemy przy czynnej kontroli mięśni. Innymi słowy, ćwiczący musi wykonać i utrzymać rozciągnięcie wykorzystując jedynie napięcie mięśni działających agonistycznie i synergistycznie, podczas gdy mięśnie antagonistyczne pozostają rozciągnięte (np. uniesienie wyprostowanej nogi do góry i utrzymanie jej w tej pozycji siłą własnych mięśni bez pomocy z zewnątrz). Z kolei giętkość pasywna, zwana statyczno-pasywną, dotyczy maksymalnego zakresu ruchu, który uzyskujemy przy biernej kontroli mięśniowej poprzez przyłożenie zewnętrznej siły (np. w postaci wykorzystania masy naszego ciała) - oczywiście uważając, aby nie doprowadzić do kontuzji danego stawu. Przykładem tego rodzaju giętkości jest możliwość wykonania szpagatu. Ten rodzaj giętkości jest znacznie łatwiejszy do wypracowania niż giętkość aktywna, w której prócz odpowiednio wykształconej giętkości pasywnej musimy dysponować odpowiednią siłą, aby utrzymać kończynę w określonej pozycji.

Istnieje wiele czynników, które wpływają na naszą giętkość.

Jednym z nich jest regularny trening. Trening, który angażuje pełen zakresu ruchu, pozytywnie wpływa na giętkość. Jeśli zrezygnujemy z ćwiczeń i zamienimy aktywny tryb życia na siedzący, nasza giętkość ulegnie pogorszeniu.

Kolejnym czynnikiem jest nasz wiek. Im bardziej się starzejemy, tym mniej giętcy jesteśmy. Jednakże jeśli połączymy regularną aktywność fizyczną z treningiem giętkości, będziemy w stanie opóźnić nieuchronnie nadchodzące z wiekiem te niekorzystne zmiany fizjologiczne. Głównym przyczyną spadku giętkości wraz z wiekiem są pewne zmiany zachodzące w naszej tkance łącznej. Kiedy się starzejemy, nasze ciało w pewnym stopniu ulega odwodnieniu. Uważa się, że rozciąganie się stymuluje produkcję i/lub retencję substancji smarujących pomiędzy włóknami tkanki łączne, stąd zapobiega tworzeniu się zrostów. Z wiekiem zmienia się także struktura chemiczna tkanek.

Następny aspekt stanowi nasza płeć. Kobiety są z reguły bardziej giętkie niż mężczyźni w tym samym wieku, jeśli wziąć by pod uwagę zakres ruchu w danym stawie. Co więcej kobiety mają wyższy próg bólu, jeśli chodzi o napięcie w danym mięśniu związane z rozciąganiem, tak więc mogą pozwolić sobie na nieco intensywniejszy trening rozciągania.

Dalszym czynnikiem jest temperatura. Zwiększenie ciepłoty mięśnia (już o 1-2 stopnie) dzięki rozgrzewce czy masażowi zwiększa naszą giętkość, dlatego też przed każdym rozciąganiem zaleca się delikatną rozgrzewkę. Istnieje pogląd, że stosowanie zarówno ogrzewania i ochładzania może przyczynić się do zmian w procesach neuromięśniowych związanych z rozciąganiem i odruchami ścięgnistymi, co w konsekwencji stymuluje rozluźnienie i rozciągnięcie mięśni. Naukowcy twierdzą także, że chłodzenie tkanek lodem w trakcie kilku ostatnich minut rozciągania utrwala nową długość tkanek łącznych (Sapega et al, 1981, Biophysical factors in range-of-motion exercise). Nie bez znaczenia jest również temperatura otoczenia - im jest ona wyższa, tym lepsze możliwości rozciągnięcia mięśni.

Ostatnim czynnikiem są uwarunkowania anatomiczne, takie jak rodzaj stawu (ze względy na uwarunkowania anatomiczne nie każdy staw da się intensywnie ćwiczyć pod kątem giętkości), wewnętrzny opór w stawie (zwłaszcza, jak staw wcześniej uległ kontuzji), struktury kostne, które ograniczają zakres ruchu (nie każdy jest w stanie zrobić szpagat poprzeczny ze względu na pewne ograniczenia w stawach biodrowych), elastyczność tkanki mięśniowej (tkanka mięśniowa pokryta bliznami po kontuzji jest mniej elastyczna) oraz wiązadeł i ścięgien (wiązadło jest średnio rozciągliwe, z kolei ścięgno wcale), elastyczność skóry, jak również zdolność mięśni do rozluźniania się i skracania w celu osiągnięcia jak największego zakresu ruchu.

Na zakończenie - co możemy zyskać dzięki ćwiczeniu naszej giętkości?

- zwiększenie zakresu ruchu w korzystnym dla nas zakresie (zapobiegnięcie przykurczom mięśni),
- zmniejszenie ryzyka wystąpienia kontuzji,
- zmniejszenie ciężkości przebiegu kontuzji,
- zapobieżenie wystąpienia opóźnionej bolesności mięśniowej,
- złagodzenie bolesności mięśniowej po treningu,
- zwiększenie sprawności i gracji ruchów.